فراموشی بخشی از زندگی روزمره ماست. ممکن است فقط برای اینکه فراموش کنید چرا وارد اتاق شده اید وارد اتاق شوید – یا شاید کسی در خیابان به شما سلام کند و شما نام او را به خاطر نیاورید.
اما چرا چیزها را فراموش می کنیم؟ آیا این فقط نشانه ضعف حافظه است یا فوایدی دارد؟
یکی از اولین یافته‌ها در این زمینه نشان می‌دهد که فراموشی می‌تواند صرفاً به این دلیل رخ دهد که خاطرات افراد عادی محو می‌شوند.
این از روان‌شناس آلمانی قرن نوزدهم هرمان ابینگهاوس می‌آید، که «منحنی فراموشی» او نشان می‌دهد که چگونه بیشتر مردم جزئیات اطلاعات جدید را نسبتاً سریع فراموش می‌کنند، اما این موضوع با گذشت زمان کاهش می‌یابد. اخیراً، این مورد توسط دانشمندان علوم اعصاب تکرار شده است.
منحنی فراموشی:
با این حال، فراموشی می تواند اهداف عملکردی نیز داشته باشد. مغز ما دائماً با اطلاعات بمباران می شود. اگر مجبور بودیم همه جزئیات را به خاطر بسپاریم، حفظ اطلاعات مهم به طور فزاینده ای دشوار می شد.
یکی از راه های جلوگیری از این امر، عدم توجه کافی در وهله اول است. اریک کندل برنده جایزه نوبل و مطالعات متعدد بعدی نشان می دهد که خاطرات زمانی شکل می گیرند که ارتباطات (سیناپس) بین سلول های مغز (نرون ها) تقویت شود.
توجه به چیزی می تواند آن ارتباطات را تقویت کرده و آن حافظه را حفظ کند. همین مکانیسم به ما این امکان را می دهد که تمام جزئیات بی ربطی را که هر روز با آنها روبرو می شویم فراموش کنیم.
بنابراین، اگرچه افراد با افزایش سن علائم حواس پرتی را افزایش می دهند و اختلالات مرتبط با حافظه مانند آلزایمر با کمبود توجه مرتبط است، همه ما باید بتوانیم تمام جزئیات بی اهمیت را فراموش کنیم تا بتوانیم خاطره سازی کنیم.
مدیریت اطلاعات جدید
یادآوری یک حافظه گاهی اوقات می تواند باعث تغییر آن برای مقابله با اطلاعات جدید نیز شود. فرض کنید رفت و آمد روزانه شما شامل رانندگی در یک مسیر هر روز است. شما احتمالاً حافظه ای قوی برای این مسیر دارید، با ارتباطات ضروری مغز که در هر سفر تقویت می شود.
اما فرض کنید یک روز دوشنبه یکی از جاده های معمولی شما بسته است و یک مسیر جدید برای سه هفته آینده وجود دارد. حافظه شما از سفر باید به اندازه کافی انعطاف پذیر باشد تا این اطلاعات جدید را در خود جای دهد.
یکی از راه هایی که مغز این کار را انجام می دهد، تضعیف برخی از اتصالات حافظه و در عین حال تقویت اتصالات اضافی جدید برای یادآوری مسیر جدید است.
واضح است که ناتوانی در به روز رسانی خاطراتمان پیامدهای منفی قابل توجهی خواهد داشت. اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) را در نظر بگیرید، که در آن ناتوانی در به روز رسانی یا فراموش کردن یک خاطره آسیب زا به این معنی است که فرد به طور مداوم توسط یادآوری در محیط خود تحریک می شود.
از منظر تکاملی، فراموش کردن خاطرات قدیمی در پاسخ به اطلاعات جدید بدون شک مفید است. اجداد شکارچی-گردآورنده ما ممکن است بارها و بارها از یک آب امن بازدید کرده باشند، فقط یک روز یک محله رقیب یا یک خرس با نوزادان تازه متولد شده در آنجا پیدا کردند. مغز آنها باید می‌توانست حافظه را به‌روزرسانی کند تا آن مکان را به عنوان دیگر امن علامت‌گذاری کند. اگر این کار را نکنند، خطری برای بقای آنها خواهد بود.
فعال سازی مجدد حافظه ها
گاهی اوقات فراموشی ممکن است به دلیل از دست دادن حافظه نباشد، بلکه به دلیل تغییر در توانایی ما برای دسترسی به خاطرات باشد. تحقیقات روی جوندگان نشان داده است که چگونه می توان خاطرات فراموش شده را با حفظ ارتباطات سیناپسی ذکر شده در بالا به خاطر آورد (یا دوباره فعال کرد).
به جوندگان آموزش داده شد که چیزی خنثی (مانند زنگ زدن) را با چیزی ناخوشایند (مثل ضربه سبک پا) مرتبط کنند. پس از چند بار تکرار، جوندگان یک “حافظه ترس” را تشکیل دادند که در آن شنیدن صدای زنگ آنها را وادار به واکنشی کرد که گویی منتظر یک شوک هستند. محققان توانستند اتصالات عصبی را که با جفت کردن زنگ و شوک در بخشی از مغز به نام آمیگدال فعال شده بودند، جدا کنند.
آنها سپس به این فکر کردند که آیا فعال کردن مصنوعی این نورون‌ها باعث می‌شود جوندگان طوری رفتار کنند که انگار انتظار دارند پایشان شوکه شود، حتی اگر زنگ و شوکی وجود نداشته باشد. آنها این کار را با استفاده از تکنیکی به نام تحریک اپتوژنتیک، که شامل استفاده از نور و مهندسی ژنتیک است، انجام دادند و نشان دادند که واقعاً امکان فعال کردن (و متعاقباً غیرفعال کردن) چنین خاطراتی وجود دارد.
یکی از راه‌هایی که ممکن است برای انسان‌ها مرتبط باشد، از طریق نوعی فراموشی گذرا است که ممکن است به دلیل از دست دادن حافظه نباشد. به مثال قبلی برگردید که در آن فردی را در خیابان می بینید و نام او را به خاطر نمی آورید. شاید باور داشته باشید که حرف اول را می دانید و بعد از مدتی نام آن را خواهید گرفت. این پدیده به عنوان پدیده نوک زبان شناخته می شود.
هنگامی که این موضوع در ابتدا توسط روانشناسان آمریکایی راجر براون و دیوید مک نیل در دهه 1960 مورد بررسی قرار گرفت، آنها گزارش دادند که توانایی افراد در شناسایی جنبه های کلمه گمشده بهتر از شانس است. این نشان می دهد که اطلاعات به طور کامل فراموش نشده است.
یک نظریه این است که این پدیده در نتیجه ضعف ارتباطات در حافظه بین کلمات و معانی آنها رخ می دهد که منعکس کننده مشکلات در به خاطر سپردن اطلاعات مورد نظر است.
اما احتمال دیگر این است که این پدیده به عنوان سیگنالی به فرد عمل می کند که اطلاعات فراموش نشده است، بلکه صرفاً در حال حاضر در دسترس نیست.
این ممکن است توضیح دهد که چرا با افزایش سن و آگاهی افراد بیشتر اتفاق می افتد، به این معنی که مغز آنها باید اطلاعات بیشتری را مرتب کند تا چیزی را به خاطر بسپارد. پدیده نوک زبان ممکن است راه مغز آنها باشد تا بدانند اطلاعات مورد نظر فراموش نشده است و تداوم می تواند منجر به یادآوری موفقیت آمیز شود.
به طور خلاصه، به دلایلی می توانیم اطلاعات را فراموش کنیم. چون توجه نکرده‌ایم یا اینکه اطلاعات در طول زمان تحلیل می‌رود. ممکن است فراموش کنیم خاطرات را به روز کنیم. و گاهی اوقات اطلاعات فراموش شده برای همیشه از بین نمی رود، بلکه غیرقابل دسترسی است. همه این اشکال فراموشی به مغز ما کمک می کند تا به طور موثر عمل کند و بقای ما را در طول نسل های زیادی حفظ کرده است.
این مطمئناً برای به حداقل رساندن نتایج منفی ناشی از فراموشی افراد (مثلاً به دلیل آلزایمر) نیست.
با این حال، فراموشی مزایای تکاملی خود را دارد. فقط امیدواریم این مقاله به اندازه کافی برای شما جالب بوده باشد که عجله از مطالب آن فراموش نشود.
Sven Vaneste، استاد نورولوژی بالینی، ترینیتی کالج دوبلین و الوا آرولچلوان، مدرس روانشناسی و دانشجوی دکترا در روانشناسی و علوم اعصاب، ترینیتی کالج دوبلین
این مقاله از The Conversation تحت مجوز Creative Commons بازنشر شده است. مقاله اصلی را بخوانید.
